Wiza U dla ofiar przestępstw: Kwalifikowalność i proces ubiegania się

Wiza nieimigrantowa U — powszechnie zwana wizą U — została ustanowiona przez Kongres na mocy Ustawy o ochronie ofiar handlu ludźmi i przemocy z 2000 roku (Victims of Trafficking and Violence Protection Act of 2000). Jej cel jest jasny: zachęcenie imigranckich ofiar przestępstw do zgłaszania się i współpracy z policją, prokuratorami i innymi organami ścigania bez obawy przed deportacją. Zanim ta kategoria wizy istniała, wiele ofiar milczało, ponieważ współpraca z władzami oznaczała ryzyko wydalenia z kraju. Wiza U zmieniła ten stan rzeczy.

Wiza U jest administrowana przez Urząd ds. Obywatelstwa i Imigracji Stanów Zjednoczonych (USCIS). Przyznaje tymczasowy legalny status — zazwyczaj na cztery lata — i obejmuje zezwolenie na pracę w Stanach Zjednoczonych. Co istotne, tworzy również ścieżkę do uzyskania stałego pobytu (zielonej karty) dla tych, którzy się kwalifikują i spełniają dodatkowe wymagania.

Ponieważ Kongres uznał, że przestępstwa dotykają nie tylko bezpośrednie ofiary, wiza U pozwala również określonym kwalifikującym się członkom rodziny uzyskać status pochodny. W zależności od tego, czy główny wnioskodawca ma poniżej, czy powyżej 21 lat, uprawnieni członkowie rodziny mogą obejmować współmałżonka, dzieci, rodziców oraz niezamężne/nieżonate rodzeństwo poniżej 18. roku życia. Ten element ochrony rodziny sprawia, że wiza U jest jedną z bardziej kompleksowych humanitarnych opcji imigracyjnych dostępnych na rynku.

Nie każde przestępstwo uprawnia kogoś do ubiegania się o wizę U. USCIS prowadzi listę kwalifikujących się rodzajów działalności przestępczej. Obejmuje ona między innymi:

• Przemoc seksualna
• Przemoc domowa
• Wymuszenie
• Bezprawne pozbawienie wolności
• Okaleczenie żeńskich narządów płciowych
• Napaść z pobiciem
• Porwanie
• Morderstwo i nieumyślne spowodowanie śmierci
• Utrudnianie wymiaru sprawiedliwości
• Krzywoprzysięstwo
• Prostytucja (gdy osoba jest do niej zmuszana)
• Gwałt i napaść na tle seksualnym
• Stalking
• Tortury
• Handel ludźmi
• Wpływanie na świadków

Prawo obejmuje również przestępstwa „podobne" do wymienionych, co daje USCIS pewną elastyczność przy ocenie nietypowych przypadków. Co istotne, przestępstwa powiązane oraz usiłowanie popełnienia kwalifikujących się przestępstw również mogą być brane pod uwagę.

Bycie ofiarą oznacza więcej niż doznanie krzywdy. Aby się zakwalifikować, osoba musi doznać tego, co prawo określa jako „istotną krzywdę fizyczną lub psychiczną" w wyniku działalności przestępczej. Nie musi to oznaczać trwałego uszczerbku na zdrowiu, jednak doznana szkoda musi być rzeczywista i znacząca. USCIS ocenia charakter obrażeń, stopień naganności zachowania sprawcy, czas trwania nadużyć oraz zakres, w jakim wyrządzona szkoda wpłynęła na życie ofiary — w tym na jej zdrowie psychiczne.

Jedna ważna kwestia: przestępstwo nie musi być popełnione na terytorium Stanów Zjednoczonych, aby osoba przebywająca aktualnie w USA mogła złożyć wniosek — jednak działalność przestępcza musi naruszać prawo federalne, stanowe lub lokalne USA albo mieć miejsce na terytorium USA. Większość wniosków o wizę U dotyczy przestępstw popełnionych na terenie USA.

Kolejna kwestia warta zrozumienia: sprawca nie musi zostać skazany — ani nawet zatrzymany — aby ofiara mogła się zakwalifikować. Liczy się to, że przestępstwo miało miejsce i że ofiara spełnia pozostałe wymagania, w tym wymóg współpracy z organami ścigania lub prokuraturą.

Być może najważniejszym — a niekiedy najtrudniejszym — etapem procesu ubiegania się o wizę U jest uzyskanie zaświadczenia od organów ścigania. Jest to dokument potwierdzający, że doszło do kwalifikującego się przestępstwa oraz że ofiara pomagała, pomaga lub prawdopodobnie będzie pomagać organom ścigania.

Czym jest to zaświadczenie? Zaświadczenie wypełniane jest na formularzu I-918 Supplement B i musi być podpisane przez „upoważnionego urzędnika". Urzędnikiem takim może być przedstawiciel szerokiego kręgu instytucji, w tym:

• Lokalnych lub stanowych departamentów policji
• Biur prokuratorskich (prokuratorów okręgowych, prokuratorów stanowych)
• Federalnych organów ścigania (FBI, Homeland Security Investigations)
• Służb ochrony dziecka (Child Protective Services)
• Komisji ds. Równych Szans w Zatrudnieniu (Equal Employment Opportunity Commission — EEOC)
• Agencji Departamentu Pracy
• Sędziów, w określonych przypadkach

Co potwierdza urzędnik? Upoważniony urzędnik poświadcza, że dana osoba jest ofiarą kwalifikującego się przestępstwa, że przestępstwo to naruszyło prawo Stanów Zjednoczonych lub zostało popełnione na terytorium USA, oraz że wnioskodawca pomagał, pomaga lub prawdopodobnie będzie pomagać w wykryciu, dochodzeniu, ściganiu, skazaniu lub wymierzeniu kary w związku z tym przestępstwem.

Powiązania z Chicago i Illinois: W hrabstwie Cook oraz w całym stanie Illinois ofiary mogą ubiegać się o zaświadczenia od takich instytucji jak Departament Policji Chicago, Biuro Prokuratora Okręgowego Hrabstwa Cook, Policja Stanowa Illinois oraz różne agencje federalne posiadające biura na obszarze metropolitalnym Chicago. Departament Policji Chicago posiada procedurę rozpatrywania wniosków o zaświadczenie do wizy U, a organizacje rzecznicze działające w całym Chicago pomagają ofiarom przejść przez ten etap. Upoważnieni urzędnicy nie są jednak prawnie zobowiązani do podpisywania każdego wniosku — decyzja o wydaniu zaświadczenia jest uznaniowa. W razie odmowy ofiary mogą zwrócić się do innej uprawnionej instytucji, jeśli była ona zaangażowana w dochodzenie lub ściganie danego przestępstwa.

Wymagana jest ciągła współpraca. Ofiara nie może odmawiać udzielania organom ścigania uzasadnionej pomocy. Jeśli USCIS dowie się, że dana osoba zaprzestała współpracy bez uzasadnionej przyczyny po złożeniu wniosku, może to wpłynąć na jej sprawę. Jednak decyzja ofiary o zaprzestaniu współpracy z powodów związanych z własną traumą lub bezpieczeństwem osobistym jest oceniana ze starannością, a USCIS bierze te okoliczności pod uwagę.

Jedną z najważniejszych praktycznych realiów programu wizy U jest roczny limit liczbowy. Kongres ograniczył liczbę wiz U, które mogą zostać faktycznie wydane w danym roku budżetowym. Ponieważ popyt od wielu lat stale przekracza ten limit, USCIS stworzył formalny proces listy oczekujących dla głównych wnioskodawców, którzy zostali uznani za kwalifikujących się, lecz nie mogą jeszcze otrzymać wizy ze względu na ów limit.

Jak działa lista oczekujących? Gdy USCIS ustali, że wnioskodawca wydaje się kwalifikować do wizy U, ale limit na dany rok budżetowy został wyczerpany, umieszcza go na liście oczekujących. Znalezienie się na liście oczekujących ma istotne znaczenie — jest to oficjalne stwierdzenie, że dana osoba spełnia wymagania. W czasie oczekiwania wnioskodawcy otrzymują zazwyczaj odroczenie wykonania nakazu deportacji (deferred action), co oznacza, że USCIS zobowiązuje się powstrzymać od wszczęcia postępowania o ich wydalenie. Co ważniejsze, osoby na liście oczekujących mogą z reguły ubiegać się o zezwolenie na pracę (work permit), które umożliwia im legalne zatrudnienie w Stanach Zjednoczonych w trakcie oczekiwania.

Jak długo trwa oczekiwanie? Szczera odpowiedź brzmi: bardzo długo — często wiele lat. USCIS rozpatruje sprawy w kolejności ich wpływu, a nowe wnioski napływają nieprzerwanie. Zamiast polegać na jakichkolwiek szacunkach, wnioskodawcy i ich rodziny powinni regularnie sprawdzać oficjalną stronę internetową USCIS w celu uzyskania aktualnych informacji o czasach rozpatrywania spraw, ponieważ te zmieniają się regularnie. Strona USCIS publikuje czasy rozpatrywania spraw według rodzaju formularza.

Pochodne członkowie rodziny — osoby, które uzyskały status wizy U na podstawie pokrewieństwa z głównym wnioskodawcą — nie podlegają rocznym limitom w ten sam sposób, choć ich sprawy zależą od statusu głównego wnioskodawcy.

W okresie oczekiwania na liście ważne jest, aby wnioskodawcy informowali USCIS o każdej zmianie adresu i utrzymywali współpracę z organami ścigania, jeśli zostanie to od nich wymagane. Utrata kontaktu z USCIS w tym okresie może powodować komplikacje.

Otrzymanie wizy U nie jest końcem drogi — dla wielu osób jest to początek ścieżki prowadzącej do uzyskania statusu stałego rezydenta. Po posiadaniu statusu nieimigranckiego U przez wymagany prawem okres czasu, osoby spełniające warunki mogą ubiegać się o zmianę swojego statusu na status stałego rezydenta (posiadacza zielonej karty).

Podstawowe wymagania kwalifikacyjne do zmiany statusu obejmują:

• Wnioskodawca przebywał fizycznie w Stanach Zjednoczonych przez nieprzerwany okres wymagany przez prawo
• Wnioskodawca nie odmówił bez uzasadnienia udzielania pomocy organom ścigania od momentu przyjazdu jako nieimigrant U
• Dalszy pobyt wnioskodawcy w Stanach Zjednoczonych jest uzasadniony względami humanitarnymi, koniecznością zachowania jedności rodziny lub leży w interesie publicznym
• Wnioskodawca nie jest niedopuszczalny z powodów, które nie podlegają zwolnieniu, lub kwalifikuje się do zwolnienia z niedopuszczalności

Zwolnienia z niedopuszczalności (waivers of inadmissibility) odgrywają tu istotną rolę. Wielu imigrantów ma za sobą naruszenia przepisów imigracyjnych, wyroki karne lub inne okoliczności, które normalnie uniemożliwiałyby im uzyskanie zielonej karty. Posiadacze wizy U mają dostęp do szerokiego zwolnienia — często nazywanego „zwolnieniem w ramach wizy U" — obejmującego wiele podstaw niedopuszczalności. Zwolnienie to jest dostępne zarówno na etapie składania wstępnego wniosku o wizę U, jak i ponownie na etapie ubiegania się o zieloną kartę. Przyznanie zwolnienia zależy od uznania USCIS i wyważenia różnych czynników, dlatego jest to obszar, w którym kompetentna pomoc prawna może okazać się szczególnie cenna.

Zmiana statusu a procedura konsularna: Większość posiadaczy wizy U przebywających już w Stanach Zjednoczonych będzie ubiegać się o zmianę statusu w biurze USCIS, a nie podróżując za granicę do konsulatu USA. Dla wnioskodawców z obszaru Chicago, USCIS Chicago Field Office zlokalizowane na obszarze metropolitalnym zajmuje się rozmowami w sprawie zmiany statusu i sprawami pokrewnymi. Warto bezpośrednio potwierdzić aktualne procedury w USCIS, ponieważ wymogi dotyczące rozmów kwalifikacyjnych i praktyki lokalnych biur mogą ulegać zmianom.

Pochodne członkowie rodziny mogą również kwalifikować się do ubiegania się o stały pobyt na podstawie pokrewieństwa z głównym wnioskodawcą, choć szczegółowe zasady zależą od kategorii członka rodziny i indywidualnych okoliczności.

Uzyskanie zielonej karty w drodze ścieżki wizy U oznacza pełne przejście od tymczasowej, humanitarnej ochrony do długoterminowego bezpieczeństwa wynikającego ze stałego pobytu. Dla wielu ofiar poważnych przestępstw jest to początek prawdziwej stabilizacji po latach niepewności.

Jeśli Ty lub ktoś, kogo znasz, może kwalifikować się do wizy U, zrozumienie praktycznych kroków tego procesu może sprawić, że będzie on wydawał się mniej przytłaczający. Poniżej przedstawiamy ogólny zarys postępowania.

Krok 1 — Ustal, czy sytuacja może kwalifikować się do uzyskania wizy. Przejrzyj listę kwalifikujących się przestępstw i zastanów się, czy doznana krzywda spełnia standard poważnego nadużycia. To dobry punkt wyjścia do rozmowy z wykwalifikowanym prawnikiem ds. imigracyjnych, ponieważ ocena kwalifikowalności wymaga zarówno interpretacji prawnej, jak i analizy konkretnych okoliczności danej sprawy.

Krok 2 — Zgłoś przestępstwo i nawiąż współpracę z organami ścigania. Ponieważ wymagane jest zaświadczenie od organów ścigania, ofiara musi co do zasady zgłosić przestępstwo właściwej agencji. W Chicago i okolicznych społecznościach Illinois może to oznaczać kontakt z Chicago Police Department, miejskim departamentem policji, Cook County State's Attorney's Office lub inną agencją posiadającą jurysdykcję. Zaświadczenia mogą również wystawiać niektóre agencje federalne — w tym te posiadające biura na obszarze metropolitalnym Chicago.

Krok 3 — Złóż wniosek o zaświadczenie Supplement B. Zaświadczającą agencja wypełnia formularz Form I-918 Supplement B. Ten etap może zająć sporo czasu i wymagać ponownych kontaktów z agencją. Ofiary nie potrzebują prawnika, aby złożyć wniosek o zaświadczenie, jednak pomoc prawna może zapewnić, że wniosek zostanie przedstawiony w sposób jasny i kompletny.

Krok 4 — Przygotuj i złóż formularz Form I-918. Główna petycja o wizę U składana jest na formularzu Form I-918, który należy złożyć w USCIS wraz z wypełnionym Supplement B, oświadczeniami osobistymi, dokumentacją potwierdzającą doznane krzywdy oraz wszelkimi wymaganymi wnioskami o zwolnienie. Sam formularz Form I-918 nie jest objęty opłatą, co usuwa jedną z barier dla ofiar dysponujących ograniczonymi środkami.

Krok 5 — Odpowiadaj na wezwania USCIS i oczekuj na decyzję. USCIS może wydać wezwanie do uzupełnienia dowodów (Request for Evidence, RFE) z prośbą o dodatkową dokumentację. Terminowe i wyczerpujące odpowiedzi są bardzo istotne. Po wydaniu decyzji przez USCIS wnioskodawca otrzyma zatwierdzenie, zostanie umieszczony na liście oczekujących albo otrzyma odmowę (od której, w zależności od okoliczności, mogą przysługiwać środki odwoławcze).

Krok 6 — Złóż wniosek o zezwolenie na pracę w czasie oczekiwania na liście. Wnioskodawcy z Illinois umieszczeni na liście oczekujących mogą ubiegać się o dokument uprawniający do zatrudnienia (Employment Authorization Document, EAD) za pomocą formularza Form I-765. Pozwala im to legalnie pracować i utrzymywać siebie oraz rodzinę podczas często długiego okresu oczekiwania.

Krok 7 — Złóż w odpowiednim czasie wniosek o zieloną kartę. Po upływie wymaganego okresu pobytu w statusie nieimigrantów kategorii U uprawnione osoby mogą złożyć formularz Form I-485 (Application to Register Permanent Residence or Adjust Status).

Na każdym etapie procesu niezbędne jest prowadzenie uporządkowanej dokumentacji — w tym przechowywanie kopii wszystkich dokumentów przesłanych do USCIS oraz całej otrzymanej korespondencji. Zmiany adresu należy niezwłocznie zgłaszać do USCIS za pomocą formularza Form AR-11, aby mieć pewność, że wszystkie powiadomienia dotrą do wnioskodawcy. W przypadku mieszkańców Illinois sprawy dotyczące konkretnych wniosków w USCIS mogą być rozpatrywane przez Chicago Field Office lub krajowe centra obsługi, w zależności od rodzaju formularza i etapu sprawy. Przed złożeniem jakichkolwiek formularzy zawsze należy sprawdzić aktualne instrukcje dotyczące składania wniosków na oficjalnej stronie internetowej USCIS.